Kunst | Cultuur | Media

Where would religion be if churches wouldn’t have fucked it up?

29/12/2014

In een uitzending van RTL Late Night had Humberto Tan een tijdje geleden John Cleese als gast. Op de vraag van Humberto wat hij in de toekomst nog een keer wil doen, antwoordde de Britse acteur dat hij o.a. een docu zou willen maken waarin centraal staat “Where would religion be if churches wouldn’t have fucked it up”. Een mooie vraag om aan wat mensen voor te leggen, dachten we. We vragen het aan rabbijn Lody van de Kamp en dominee Otto Ruff.

Digibron1“Voor de term kerk kun je natuurlijk ook het woord synagoge, moskee of iedere ander soort van gebedshuis invullen. Want dat de religieuze instituten voor een deel zelf de verantwoordelijkheid dragen voor de leegstand van rijen banken en gebouwen is een feit. De kerk is ooit in staat geweest zich te vestigen. Dat betekent dat zij ook in staat is om het gevestigde in stand te houden. Maar waar komen dan al die leegstaande kerkgebouwen met het grote bord ‘Te koop’ vandaan?

Ja, religieuze gemeenschappen hebben er een potje van gemaakt. Weinig gehoor voor die gemeenteleden die zich niet zo gemakkelijk kunnen schikken in het kerkelijk regime. Het verhaal van die dame uit het kleine kerkdorp die vanwege vreselijke misdragingen van haar man, de vader van haar kinderen, zich heeft laten scheiden. Maar door die scheiding al die lange jaren daarna haar plekje in de kerk verloor. De geschiedenis van de Joodse man die direct na de Tweede Wereldoorlog hoorde dat zijn oude moeder in het verre Roemenië was overleden. Tijdens de eerste de beste synagogedienst na het horen van deze droeve tijding loopt hij tijdens de gebedsdienst in die synagoge naar voren, met het gebedenboek in zijn hand om samen met andere treurenden het gebed voor de doden, het Kaddisj-gebed, uit te spreken. Hem werd door de koster onmiddellijk het zwijgen opgelegd. De arme man had zijn kaddisj-gebed niet van te voren aangemeld. De man draait zich om en is tot zijn dood, ook weer vele jaren later, van ieder contact met zijn gemeente verstoken gebleven.

En zo heb je die jonge katholieke moeder, die het eerste jaar na haar huwelijk een kind baart. Tijdens het tweede jaar van het huwelijk komt er weer een boreling, gevolgd door een derde zuigeling weer een jaar later. Maar dan wordt het stil in de kraamkamer. Regelmatig komt de pastoor langs. Wanneer er na nog eens een jaar wachten niets te melden is, neemt de kerk haar maatregelen. De heer des huizes en de vrouw des huizes worden geacht niet langer aan de Eucharistieviering mee te doen. Ook hier wordt vanaf dat moment de drempel van de kerk voor het jonge gezin te hoog.

Dit zijn slechts enkele voorbeelden hoe kerkgangers van weleer de gebedshuizen voorbij lopen waardoor ook hun nakomelingen het spoor naar het geloof kwijt raken. Secularisatie gebeurt niet. Secularisatie wordt gemaakt. Tenminste voor een heel groot deel. De samenleving laat zich voeden door velerlei soorten ideologieën, gedachtewerelden en levensbeschouwingen. Politiek, nieuws, kunst, cultuur, sport, kennis en nog heel veel meer slagen er in om onze woonkamer gevraagd en ongevraagd binnen te dringen. De kerk, het geloof, blijft in dit opzicht achter. We leven immers in de tijd van de secularisatie. We moeten ons als geloofsgemeenschap bescheiden opstellen. De geloofswereld heeft in de geschiedenis de buitenwereld vaak het kwade gezicht van haar wezen getoond. De schade die dat heeft aangericht is onvoorstelbaar. Maar het geloof heeft ook haar mooie en zuivere kanten die zo ontzettend veel te bieden hebben. Wat de kwade kanten betreft, heeft zij er inderdaad een potje van gemaakt. Wat de goede kant betreft is zij nu veel te bescheiden. En repareert zij het potje niet dat er van gemaakt is.

Inderdaad, er moet nu eerst rommel worden geruimd om te laten zien dat de religie wel degelijk een ander gezicht heeft dan John Cleese heeft uitgesproken.”

Rabbijn Lody van de Kamp

Dominee Ruff_RoxanecatzNL“Ik moet zeggen dat een klein deel van wat John Cleese zegt, waar is. Ook ik maak er af en toe een zooitje van, dat is mens eigen. En daarom is het goed dat we ons openstellen voor kritiek van anderen. Met zijn stelling wordt het geheel naar mijn mening wel te veel vanuit een negatieve zijde belicht. Toegegeven, er zijn ook wel mensen binnen kerken die zaken behoorlijk hebben kapot gemaakt. Kijk naar hoe de katholieke kerk in opspraak geraakt is, hoe de kerk in WO II niet een al te beste rol gespeeld heeft. Positieve dingen komen jammer genoeg te weinig in beeld, zoals voedselbanken die vanuit de kerk zijn voortgekomen, ziekenhuizen, het Leger des Heils. Dominees genoeg die positief werk verricht hebben.

Dat de kerk een minder voorname rol heeft dan vroeger, dat is zo. Lege kerkbanken zijn er al sinds de jaren ’80. Maar dan kijk je specifiek naar de westerse samenleving. In Latijns Amerika en de Verenigde Staten bijvoorbeeld is de rol van de kerk juist sterk aanwezig. Waarom de kerkbanken hier leeg zijn? Naar mijn mening heeft de tijd van verlichting diepe sporen achtergelaten. De tijd waarin het menselijk verstand zich steeds meer ging profileren, men meer ging beredeneren en de (natuur)wetenschap een grotere rol speelde. Een bliksem of fata morgana waren ineens geen magische krachten van boven meer maar gewoon natuurverschijnselen. Veel zaken werden uit de fantasie gehaald. Men begon zinvragen te stellen waar de kerk niet 1, 2, 3 antwoord op kon geven. Het is gelopen zoals het gelopen is, maar de kerk had die ontwikkeling van een andere kant kunnen bekijken en weet moeten hebben dat mensen onder andere door zo’n ontwikkeling zinvragen hebben en kritischer worden. De Bijbel zegt dat je God ook moeten liefhebben met je verstand. Daarom zeg ik: verlichting uitstekend, kerk gebruik dat verstand. Als gemeenschap mag je kritische vragen stellen en dingen niet voor zoete koek aannemen.

Liefde is wat mij betreft de grond van geloven. Wie is liefde? God. En daarom is het aan de kerk om juist dat begrip goed voor het voetlicht te brengen en er kritisch mee om te gaan. Veel mensen hebben een eigen omschrijving van liefde. Kindermisbruik door priesters bijvoorbeeld, heeft niets met liefde te maken maar met egoisme. Liefde vraagt om een andere instelling. Het vraagt om inzicht en schept verantwoordelijk om daar goed mee om te gaan. Net zoals liefde is geloof een genadegave oftewel een talent dat je hebt meegekregen. Iedereen kan liefhebben. Of we dat doen, is een tweede. Iedereen kan geloven. Maar of we dat doen, is een tweede. Geloof doordrenkt je waardoor je een houding van ontvankelijkheid verkrijgt.”

Dominee Otto Ruff

Door Angelique Loupatty Foto’s Refdag, Roxanne Catz, JohnofAltezza

Laat een bericht achter